سخن مدیر:

همت عیار مرد است

بدون دیدگاه

از سوئی، آنگاه که به افکار و ریشۀ تحلیل های بلخی بیشتر توجه می نمائیم، در می یابیم که بلخی رسیدن به ارزشهای یاد شده و مجهز شدن به تجهیزات مزبور را مستلزم داشتن تحلیل و آگاهی و در نهایت «همت» شمرده و درین زمینه به حدی از تأکید متوسل می شود که یگانه مشخصۀ انسان آزاده را داشتنِ همت قلمداد می نماید:
مرد را نبود به غیر از یک نفس همت عیار
بر زر خالص چه حاجت امتحان دیگری

     در موردی دیگر حتی یگانه وسیلۀ رسیدن به آزادیِ ـ هر دو جهانی ـ را همت قلمداد نموده و ریشۀ بردگی و اسارت را ـ بصورتی غیر مستقیم ـ بی همتی قلمداد می کند:
آزادی دو گیتی یابی ز یمن همت
ای خواجه جنبشی کن تا کی غلام مردن

     لذا، برای موجه و مدلل ساختن این باور چنین استدلال می کند:
همت ار پیشرو نیر اقبال نبود
تا دل بحر چسان قطرۀ دریا می
رفت

     وقتی قطرۀ کوچک همت آنرا دارد تا از آسمان ژرف و بلند خود را به عمق دریا و در آغوش کمالزا و ارزش آفرین صدف رسانیده، از فیض آغوش صدف و اثر همنشین شدن با وی به مروارید غلطان بدل شود، انسان را شایسته چنان است که از قطره کم نیاورده و با پشتکار و همت والا مراحل و منازل کمال را پشت سر گذارد، نه اینکه بی همتی پیشه ساخته در انتظار دستی باشد که در وی تغییری ایجاد نماید.
بلخی بر خلاف پیر شیراز که معتقد بود:
فیض روح القدس ار باز مدد فرماید
دیگران هم بکنند آنچه مسیحا می
کرد

     باورمند است که:
«فیض روح القدس» از همت خود داشت مسیح
گام بردار، دم از عیسی مریم مطلب

     زیرا که همچون ابوالمعالی میرزا عبدالقادر بیدل، قابلیت را شرط اساسی دانسته و همانگونه که بیدل مدلل می دارد:
چو استعداد نبود کار از اعجاز نگشاید
مسیحا کی تواند کرد بینا چشم سوزن را

     بلخی مدعی است که لازمۀ کسب فیض، داشتن همت است یعنی تا این استعداد شکوفا نشود، زمین جان برای تجلی فیض قابلیت پیدا نمی کند:
همت و عزم متین از ما بباید، هم به ما
از جناب کبریا بذل هدایا می
شود

     و در این اندیشه، این واقعیت به عنوان واقعیتی انکار ناپذیر ثابت است که:
گر از افلاک می باید گذشتن
به غیر از سعی و همت نردبان نیست

     زیرا:
محرم خلوت اسرار کسی شد که به عزم
پشت پائی به همه کون و مکان بر زد و رفت

     طبیعی ست «پشت پا زدن» به همۀ کون و مکان از هر مقلد بوزینه سیرت بی همتی متصور نخواهد بود و مردی می طلبد مردستان، با پای افزاری از ایثار و زرهی از شکیبائی و توسنی از امید و شلاقی از شوق و مهمیزی از خلوص و دلی آشفته از عطر محبت، زیرا به قول خودِ بلخی:
راحت طلبا بگسل امید سر کویش
مشنو که چنین دولت بی
خون جگر آید

     با همین مایۀ از بینش است که بلخی برای موجه جلوه دادن ضرورت رویکرد به تلاش و کوشش، گاهی دلیل می آورد و زمانی تشویق و تحریص به تلاش و کوشش می نماید.
منظومۀ هستی همه آمادۀ پیکار
چون برق روانند کسل می
نشناسم

     ***

     سعی بایست تراگر به مقامی چو ذبیح
تا که پائی نزنی چشمۀ زمزم مطلب

     زیرا که بدون تلاش و کوبیدن پای بر زمین طلب، چشمۀ رشد و کمال نصیب احدی نخواهد شد. زیرا:
پیدایش هر گنجی بی رنج میسر نیست
از اهل سخن کافیست دانستن یک نکته

     و چون بلخی با همۀ تفصیلی که در مورد ضرورت تلاش و کوشش داده و در اشعار مختلف بدان اشاره نموده درین مورد توصیه به ضرب المثل معروفِ: «در خانه اگر کس است یک حرف بس است» نموده است ما هم با نمایش راهی که خودش رفته و نتیجه ای که خودش گرفته است، بدین مقال پایان می بخشیم:
اندر طریق مقصد، شبها بسی دویدم
تا دامن وصالش وقت سحر گرفتم

     این بخش از اندیشۀ بلخی به ویژه چون با ذکر اوقات «شب و سحر» و… همراه بود نگارنده را بیاد وقت شناسی و اهمیت مسئلۀ وقت و اغتنام فرصت از چشم انداز وسیع بلخی انداخت و حیفم آمد که غنچه ای چند از این بوستان نچیده برآیم.
وی در موردی، چیدنِ گل مراد (بدست آوردن هدف و رسیدن به کمال مطلوب) را در گرو غنیمت دانستن وقت می شمارد هم چنانکه گاهی، آنرا مایۀ جبران نارسائی ها و ایجاد آبرو و…

      چنانکه خود با شیدائی دارد:
گل مراد نچیند کسی مدام زگلشن
شمار وقت غنیمت گذر ز طول تمنا

     ***

     ز جا برخیز جانا وقت ایثار است آگه شو
ملل را آبرو از زحمت و کار است آگه شو

     ***

     دامن فرصت مده از کف، به وقت مغتنم
باز هم وقت است جبران خطایا می
شود

     زیرا:
مغتنم بشمار ایام و مکن تضییع وقت
تا تو خواهی جام فردا شیشه
ات دوران شکست

      لذا توصیه اش آنست که امروز میِ محبت را بنوشی زیرا معلوم نیست وقتی جام فردا را گردون بدستت داد، شیشه ات را سالم باقی گذارده باشد؛ چه ممکن است وقتی جام فردا بدستت افتاد، یا شیشه ات را با ناجوانمردی شکسته و یا آنرا تهی کرده باشد.
لذا تا وقت از دست نرفته:
نوش کن باده و تغییر به اوضاع بده
منتظر چند نشینی که زمانی آید؟

۰دیدگاه فرستاده شده است.
شما هم دیدگاه خود را بنویسید
نوشته‌های ویژه
اخبار ویژه

با عضویت در خبرنامه، تازه‌ترین مطالب سایت را در ایمیل‌تان دریافت کنید.
برای عضویت نشانی ایمیل خود را وارد کرده و بر روی دکمه عضویت کلیک نمایید.