سخن مدیر:

۲ ـ اخلاق در دورۀ بعد از اسلام

دسته‌بندی:
بدون دیدگاه

   پس از ورود اندیشه های اسلامی در سرزمین افغانستان، دریچۀ امیدی به روی مردم این مرز و بوم گشوده شده و امید میرفت که پس از چندی اندیشه های ناسالم و اخلاق پاگرفته از بطن جامعۀ علیل و فرهنگ درباری به نابودی کشانیده شده و اندیشه های باز و تکامل دهنده یی که اینک بنام اسلام عرض اندام نموده است و بیشترین جلوۀ روح انسانی را در خود دارد، جایگزین آن گردد.
قبل از همه لازم به تذکر میدانیم تا به عرض برسانیم که دین اسلام در زمان عثمان خلیفۀ سوم به افغانستان عرضه شده و نسبت عدم رشد اخلاق سیاسی، و محدود بودنِ دوران خلافت عثمان و نیز پس از آن دوران حکومت کم دوام علی(ع) اخلاق کامل اسلامی نتوانست در این مملکت به رشد چشمگیری که در سایر جاها رسیده بود، برسد.

      لذا اخلاق اسلامی بصورت همه جانبۀ آن، به ویژه اخلاق سیاسی اسلام، همیشه به عنوان یک ایده آل خلجان بار و اضطرابجزای، باقی ماند. و هر چند پس از چندی شکل حکومت این سرزمین اسلامی شد لیکن محتوی، نسبت رویکار آمدن حکومت شاهی معاویه و بالا گرفتن جو مخاصمات قدرت  جویانه و نیز، انحراف قدرت  مداران اموی از اخلاق سیاسی اسلامی و گرایش های منحط قومی و نژادی، حکومت نتوانست در افغانستان حکومتی مبتنی بر اخلاق اسلامی باشد، هر چند نظراً بود.
لیکن آنچه در این مورد قابل دقت می باشد این است که تا یکی دو قرن حکومت دوران بصورت علنی و بی پروا، اخلاق سیاسی اسلامی را زیر پا نمی کردند و هر چند این اخلاق با آداب و سنن گذشتۀ این ملت آمیخته بود لیکن بازهم تا حدی خود را پای بند به آن نشان میدادند تا آنکه اندیشه های ناسیونالیستی به گونۀ خطرناکی تبارز کردند.

      درین دوره از اخلاق سیاسی این ملت نسبت پیروی خلفای اموی و عباسی از اخلاق اسلامی و جبهه گیری علیه اقوام غیر عرب، بنوعی اخلاق بی ثبات و انعطاف پذیر مواجه میشویم که از اندیشه های متضاد و متخالف زاده شده اند، اخلاقیکه گاه برای اندیشه های ظاهراً فریبندۀ ناسیونالیستی در حد «شاهنامه» هنرنمائی و خودنمائی میکنند.
اخلاقی که گاه معتقد به اندیشه هایی است که بیانگر عدم بینش مندی عمیق مردم از یک یا چند مکتب سیاسی است؛ چه در صورتی که این بینش مندی وجود میداشت، در کنار اخلاق توحیدی، ملت افغانستان بدام اخلاق ناسیونالیستی نمی افتادند تا استعمارگران بی آبرو با سرنوشت سیاسی آنان بازی کرده و راه تکامل اخلاق سیاسی آنان را که یقیناً به تکامل همه جانبۀ این مردم میتوانست مددکار خوبی باشد، ببندند و آنان را در سرگیجۀ مداوم ذلت باری رها سازند.
بهر حال، آنچه از اخلاق سیاسی اسلام نصیب این ملت شد، از یک طرف، یک ایده آل و یک احساس ضرورت تحقق این ایده آل بود و از طرف دیگر، تبارز این اخلاق در کردارهائیکه میخواستند واقعاً مؤمن به اسلام باشند؛ و مورد دوم، عامل اصلی تداوم آن ایده آل و نیز عامل اصلی احساس ضرورت تحقق آن ایده آل، در طول عمر حیات اخلاق سیاسی و نیز زمینۀ گسترش نسبی آن بوده و است.

      رگه هایی از اندیشه های ناسیونالیستی در اخلاق این دوره به چشم میخورد که تبارز بیشتر آن را ما در رقابت های سیاسی داخلی درک میداریم که نسبت وجود اخلاق ایده آلی اسلامی، این رگه ها در مقابله با دشمنان خارجی نیروی خود را از دست نداده و نمی تواند مانع اتحاد مردم در جهت مقابله با دشمنان باشد. و از همین هم هست که اخلاق سیاسی این ملت را در مقابل خارجیان، غیر از آنچه در میان خودشان رواج کامل دارد مشاهده میداریم. بدین معنا که هر گاه سرزمین و ملت افغانستان مورد هجوم و حملۀ بیگانگان قرار گرفته، مردم این مرز و بوم با آنکه در میان خود از اخلاق سیاسی ناسیونالیستی مایه هایی دارند، این ناسیونالیسم را کنار نهاده و به صورت یکپارچه به دفع دشمن همت گمارده اند. لیکن این همبستگی ها نتوانسته است باعث ریشه کن شدن آن رگه های اخلاق ناسیونالیستی شود.
روی همین امر، استعمار غرب پیش از پا نهادن به سرزمین افغانستان متوجه نقاط آسیب پذیر این ملت شده و همیشه کوشیده است تا از طریق تشدید جو نامساعد اجتماعی و نقاط زخمدار و آسیب پذیر، نیروی یک پارچۀ ملت را متفرق ساخته و با تشدید این جو، اخلاق علیل و تخریبی را جانشین اخلاق سالم سیاسی نماید. چنانچه نموده و با همیاری دست نشاندگان و مزدوران خویش به نتایجی هم رسید.

      لذا اگر بخواهیم طرحی درست از اخلاق سیاسی این دوره بدست دهیم، با وجود موجودیت ایده های اخلاق اسلامی و نیز موجودیت احساس نیاز و ضرورت تحقق اخلاق اسلامی و در کنار آن تبلور واقعی اخلاق اسلامی در رفتار عده یی مؤمن، اخلاق سیاسی مردم افغانستان را بیشتر از همه التقاطی میابیم، بدین معنی که اخلاق اسلامی با سنن ملی به ویژه ایده های ناسیونالیستی بگونۀ وقیحی بهم گره خورده و اخلاق سیاسی ویژه یی را تبارز داده است.

۰دیدگاه فرستاده شده است.
شما هم دیدگاه خود را بنویسید
نوشته‌های ویژه
اخبار ویژه

با عضویت در خبرنامه، تازه‌ترین مطالب سایت را در ایمیل‌تان دریافت کنید.
برای عضویت نشانی ایمیل خود را وارد کرده و بر روی دکمه عضویت کلیک نمایید.